Categorie archief: Wetenschappelijke bibliotheken

Makerspaces in de bibliotheek: ILI2014, 2

FrysklabJe kunt er bijna altijd 3D-printen, maar dat is niet het enige: makerspaces, fablabs of library labs, het zijn relatief nieuwe fenomenen in bibliotheekland. Een makerspace is een werkplaats waar je allerlei nieuwe technieken kunt uitproberen, kunt leren programmeren, filmpjes bewerken, robots kunt besturen en nog veel meer dingen kunt uitproberen of je creativiteit kunt uitleven. In Nederland zie je ze zo nu en dan verbonden aan Openbare Bibliotheken, waarbij het FryskLab van Jeroen de Boer en zijn maten wel de kroon spant. Die rijdt met een bus vol technisch vernuft door Friesland om zo ook het platteland te bedienen. Jeroen was één van de sprekers op ILI2014 en hij hield een enthousiast en gloedvol betoog over zijn project. In een vrolijk filmpje toonde hij de FryskLab bus.
Ik vroeg me onmiddellijk af of dit soort makerspaces ook in wetenschappelijke bibliotheken thuishoren. Ik kan me er wel iets bij voorstellen want als je als bibliotheek het leren wilt faciliteren, dan is een makerspace een logische aanvulling op het arsenaal werkplekken, computers, printers en (digitale) collecties. Een plek waar je met de nieuwste apparatuur aan de slag kunt, leert programmeren of coderen in een veilige omgeving, videoproducties maakt, animaties samenstelt of tóch maar een 3D printer aan het werk zet. Ik denk alleen dat het onderwijs niet zonder meer de bibliotheek als logische plek voor dit alles ziet. Er valt nog wat missiewerk te verrichten door Jeroen en zijn FryskLab.

ACRL schreef eind 2012 een informatief artikel over makerspaces in academic libraries.

Advertenties

NMC Horizon Report 2014 Library edition

NMCBegin augustus verscheen een nieuw rapport in de NMC Horizon-reeks. Het New Media Consortium laat ieder jaar haar licht schijnen over de te verwachten invloed van technologische ontwikkelingen op onderwijs. Ieder rapport behelst een aantal trends die op korte termijn te verwachten zijn, op middellange termijn en op langere termijn. Nu is er een speciale editie gemaakt die zich uitsluitend richt op wetenschappelijke bibliotheken. Interessante kost derhalve. Het rapport is samengesteld op basis van interviews met experts, die een aantal vragen hebben beantwoord.
1. Welke trends beïnvloeden de  ontwikkeling van de bibliotheek binnen nu en vijf jaar?
2. Wat zijn de uitdagingen voor de bibliotheek de komende vijf jaar?
3. Welke technologieën zullen de komende vijf jaar de ontwikkeling van bibliotheken beïnvloeden?
Het blijkt dat er veel overlap is tussen de onderwerpen. De genoemde trends hebben soms relaties met technologische ontwikkelingen of ze zorgen voor problemen die opgelost moeten worden (in mooi Amerikaans gecamoufleerd taalgebruik Challenges genoemd). Kort door de bocht gaat het rapport vooral over de volgende onderwerpen:
1. Data data data (datamanagement, linked data, data-collections)
2. Wetenschappelijke publicaties in een écht digitaal jasje  (dus geen pdf’s, maar electronic publishing)
3. Open access
4. Mobiel: zowel de informatie als de diensten moeten mobiel toegankelijk zijn
Eigenlijk niet zoveel nieuws onder de zon voor degenen die ontwikkelingen in bibliotheekland volgen. Ik begrijp dan ook eigenlijk niet wie de doelgroep is van dit rapport.
Een uitgebreidere samenvatting is inmiddels beschikbaar. Een kritische beschouwing is van de hand van Barbara Fister (Library Babel Fish).
Het rapport is hier te downloaden.

 

 

 

 

Creatief met Ranganathan

S.R Ranganathan Painting by Mr. A Ramakrishna ART Teacher, KV No.2 Vijayawada

In 1931 stelde Shiyali Ramamrita Ranganathan zijn “Five Laws of Library Science” op. Ranganathan, wiskundige en bibliothecaris, en tevens beroemd om zijn Colon Classification, bood met deze grondregels een handvat voor de ontwikkeling van bibliotheekbeleid. Al enige jaren doen mensen pogingen om deze wetten aan te passen aan de veranderde omstandigheden. De researchers van het OCLC hebben dit ook bedacht en herordenen en herinterpreteren de vijf wetten. Dat doen zij in een dik boekwerk van 128 bladzijden: Reordering Ranganathan: shifting user behaviors, shifting priorities.  Ieder hoofdstuk behandelt één van de vijf grondregels en is gebaseerd op uitvoerige en recente publicaties. Het doet allemaal wat gekunsteld aan; de link met de Ranganathan regels is soms ver te zoeken. Dat is jammer, want het overzicht van literatuur over de ontwikkelingen die zich in de bibliotheekwereld afspelen is erg interessant.

  • De oude vierde wet staat nu op de eerste plaats. “Save time of the reader” is belangrijker geworden: Tijd is schaars en content is overweldigend beschikbaar. Hierin klinkt overigens ook de mening van één van de auteurs door: Lynn Silipigni Connaway heeft al eerder betoogd dat gemak (convenience) de keuze van klanten voor producten bepaalt. En bibliotheken blinken nu eenmaal niet erg uit als het om gemak gaat. En om het écht gemakkelijk te maken moet je in de workflow van de gebruiker zien te komen met je bibliotheekdiensten.
  • De tweede wet is op de tweede plaats gebleven en komt er nu op neer dat je moet weten wat je klanten nodig hebben. Hier wordt Kurt De Belder (Directeur UB Leiden) aangehaald als het gaat om nieuwe diensten die onderzoekers ondersteunen, zoals VRE’s, hulp bij datamanagement en data-en textmining.
  • De derde wet is de oude eerste: “Books are for use”. Zorg ervoor dat informatie geleverd kan worden, zowel gedrukte boeken als digitale informatie. Maar zorg er ook voor dat gebruikers zich realiseren dat ze bibliotheekdiensten gebruiken wanneer ze naadloos naar een fulltext artikel worden geleid.
  • De vierde wet “Every book its’ reader” richt zich in de hedendaagse versie op het vindbaar en toegankelijk maken van informatie, liefst (ook weer) binnen de workflow van de gebruiker.
  • De vijfde wet blijft hetzelfde. De bibliotheek is en blijft een groeiende organisatie, die zich blijvend zal ontwikkelen en anticiperen op nieuwe wensen van gebruikers.

Het is overigens opvallend dat het de OCLC-onderzoekers niet gelukt is om net zulke pakkende slogans te verzinnen als Ranganathan.

De vijf wetten van Ranghanathan:

1 Books are for use
2 Every person his or her book
3 Every book its reader
4 Save the time of the reader
5 A library is a growing organism

De nieuwe ordening en interpretatie van OCLC:

Ranghanathans Original Conception OCLC interpretation
Save the time of the reader (4) Embed library systems and services into users’existing workflows
Every person his or her book (2) Know your community and its needs
Books are for use (1) Develop the physical and technical infrastructure needed to deliver physical and digital materials
Every book its reader (3) Increase the discoverability, access and use of resources within users’existing workflows
A library is a growing organism A library is a growing organism

 

Afbeelding: S.R Ranganathan Painting by Mr. A Ramakrishna ART Teacher, KV No.2 Vijayawada

Glimlachend blauw met een bordje

LibrarianEen opmerkelijk artikel (in print) in The Journal of Academic Librarianship! Heeft de eerste indruk die een bibliotheekmedewerker wekt invloed op het stellen van vragen aan een bibliotheekbalie? Maakt het uit hoe een bibliotheekmedewerker er uit ziet, zich gedraagt of jong, oud, man, vrouw is. Zijn klanten bij de één meer genegen om vragen te stellen en aarzelen ze bij de andere medewerker?  Die vragen zijn voorgelegd aan de hand van foto’s aan 1015 gebruikers van een universiteitsbibliotheek in de Verenigde Staten. De variabelen die werden gemeten zijn: gezichtsuitdrukking, richting van de blik, soort en kleur van de kleding. Daarnaast werd gemeten of relaties waren tussen deze variabelen en demografische gegevens als sexe, ras, leeftijd. Wat bleek:

– Een glimlach nodigt uit tot het stellen van vragen
– Iemand aankijken nodigt ook uit, en als je ergens anders naar kijkt, dan liever naar een computer dan in een boek zitten te turen
– Een naambordje werkt positief
– Mannen in pak (formele kleding) nodigen méér uit dan vrouwen in formele kleding
– Vrouwen in informele kleding nodigen méér uit dan vrouwen in formele kleding
– Van alle kleuren kleding is blauw heeft blauw de meeste voorkeur, rood schrikt af

Ik zie het niet zo gauw gebeuren dat we op basis van dit Amerikaanse onderzoek in Nederland conclusies gaan trekken ten aanzien van gedrag en kleding van bibliotheekmedewerkers. Maar het is wel goed om je te realiseren dat de eerste indruk die je wekt er werkelijk toe doet, ook in de bibliotheek.

Bonnet, J.L. & McAlexander, B. First impressions and the reference encounter. The influence of affect and clothing on librarian approachability. The Journal of Academic Librarianship (2013) In press. http://dx.doi.org/10.1016/j.acalib.2012.11.025

SURF verzet de bakens

Na de trendanalyse van de Openbare Bibliotheek (als iBook) verscheen enkele weken geleden ook de trendanalyse van de Wetenschappelijk Technische Raad van SURF met als titel “De bakens verzetten”. Ook dit rapport kan je goed digitaal lezen (alleen niet als iBook) en aan de vormgeving is zonder meer veel aandacht besteed. Inhoudelijk is het allemaal veel diepgravender dan het OB rapport. Dat mag ook wel, als je de lijst van auteurs ziet. Leuk is het hoofdstuk waarin Paul Kirschner de vloer aanveegt met een aantal nooit wetenschappelijk bewezen hypes in onderwijsland:de netgeneration, de multitaskende mens en de Googlification van het onderwijs (ze zoeken het wel op). Dit hoofdstuk bevat ook een mooi pleidooi voor informatievaardigheidsonderwijs. Helaas mist nu net in zijn literatuuropgave een aantal referenties. Spannend is het vergezicht dat John Mackenzie Owen en Leo Plugge schetsen voor wetenschappelijke bibliotheken. Of luiden zij de noodklok? De titel van dit hoofdstuk is uitdagend: De cloud ís de nieuwe universitaire bibliotheek. De combinatie van digitale informatie, gelinkte en gelikte diensten op die informatie en mobiele apparatuur om dit alles te bereiken zorgt voor een nieuw wetenschappelijk informatielandschap.  Een bibliotheek als gebouw om je informatie te halen heb je niet meer nodig. De bibliotheek wordt gevormd door een netwerk van organisaties, groepen en individuen die gezamenlijk een web van informatie en data creëren  De uitdaging voor de samenwerkende bibliotheken ligt in het organiseren en faciliteren van het gebruik van deze snel veranderende informatievoorziening. SURF ziet voor zichzelf een belangrijke rol weggelegd bij de totstandkoming van een Nederlands “knooppunt” in de cloud. Wat gaat UKB hierin betekenen? Het zijn opwindende tijden!

Vogelvlucht

Vandaag rolde een OCLC onderzoek in mijn digitale brievenbus. Het betreft “Bibliotheken in Nederland: prioriteiten & perspectieven in vogelvlucht”. Het is letterlijk een  vogelvlucht, want deze ambitieuze titel wordt in 4 bladzijden slechts schematisch uitgewerkt. Het onderzoek is gedaan onder medewerkers van bibliotheken. Ik herinner me zelf ook een vragenlijst ingevuld te hebben. Er is wat raars aan de hand met dit onderzoek óf met medewerkers in academische bibliotheken. Want wat zeggen zij: “De belangrijkste reden voor voor gebruik van de bibliotheek vandaag door onderzoekers is raadplegen / lenen boeken/materialen”. Het kan zijn dat vraag is begrepen als: wat doen onderzoekers als zij de bibliotheek bezoeken. Want anders is dit toch écht een misverstand. Begin dit jaar verscheen een gedegen onderzoek van Tenopir en Volentine met als titel “UK scholarly reading and the value of library resources“. Dit onderzoek beschrijft de wijze waarop wetenschappers aan hun literatuur komen. Met stip op één staat het gebruik van e-journals en databases. En letterlijk wordt gezegd: “By contrast, the library is not the primary source for books for academic staff” (p. 4). Er worden meerdere oorzaken aangegeven, maar het is vooral dat onderzoekers boeken zélf op de plank hebben, gekocht of gekregen. Ik schreef eerder een blogpost over dit onderzoek.

Het OCLC onderzoek laat nog iets verontrustends zien. Nederlandse bibliotheekmedewerkers houden hun vakkennis vooral bij door het lezen van (papieren) vakbladen en in veel mindere mate door het bijhouden van blogs en helemaal weinig via Twitter. Nu mankeert er niet veel aan IP, maar het is beslist te weinig om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen op ons vakgebied. Gelukkig wordt Bert Zeeman zowel op blog  als Twitter (@UbaBert) het meest gelezen. Dat is wél goed nieuws.

Wetenschappelijke Bibliotheken op koers?

Het kan niemand ontgaan zijn dat eind 2011 het rapport “Redefining the academic library: managing the migration to digital information services” is verschenen. Een must read voor ons soort mensen! Dat is luid en duidelijk rondgetwitterd. Tijd om er meer dan 140 tekens aan te besteden! Dit staccato geschreven rapport is bedoeld voor Amerikaanse CvB-voorzitters en geeft een snel en compleet overzicht van de recente en gewenste veranderingen in academische bibliotheken en hun omgeving. De auteurs (University Leadership Council) hebben zich gebaseerd op recente onderzoeken en gesprekken met bijna 100 experts uit het brede informatielandschap en wetenschappelijke bibliotheken. Het rapport begint met een zestal ontwikkelingen die de urgentie van radicale veranderingen onderstrepen. Nadat je hierdoor bent wakker geschud worden de ontwikkelingen op vier terreinen puntsgewijs beschreven. Het gaat hierbij om gebruik van digitale collecties, veranderingen in wetenschappelijk uitgeefmodel, herbezinning op het ruimtegebruik in de bibliotheek en herschikking van bibliotheekwerkzaamheden. Om de drukke managers te helpen is een soort diagnostisch instrument bijgevoegd. Die vragenlijst heeft betrekking op je eigen bibliotheekpraktijk, en geeft na invullen aan welke paragrafen gelezen moeten worden. Ik vraag me écht af of er CvB’s zijn die deze lijst kunnen invullen, maar zelf vond ik het een prachtige manier om eens te kijken of we in Leiden op koers zijn.

Wat zijn de belangrijkste aanjagers van de noodzakelijke koerswijziging? Het rapport somt op:

  • Uit de pan rijzende kosten voor (vooral) abonnementen/licenties
  • De slagkracht en omvang van alternatieven, zoals Google en Amazon
  • Het afnemende gebruik van traditionele bibliotheekdiensten
  • Veranderingen in de behoefte van klanten

Wat betekent dit? Als je nu een nieuwe wetenschappelijke bibliotheek zou inrichten, hoe zou die er dan uitzien? Het rapport heeft hiervan een mooi voorbeeld, de bibliotheek van de University of California Merced. Opvallend aan deze bibliotheek: minimale fysieke collectie, patron driven acquisition, toegang tot een grote gemeenschappelijke collectie, outsourced boekverwerking, virtuele inlichtingenservice en selfservice.

Vervolgens gaat het rapport dieper in op een aantal van de eerder genoemde onderwerpen, waarbij mij opvielen:

  • Gooi de enorme magazijncollecties die (vrijwel) nooit gebruikt worden eruit, verplaats ze naar centrale magazijnen elders, en maak de ruimte vrij voor nieuwe diensten
  • In plaats van big deals is een model van pay-per-view voor artikelen een geschikt alternatief (pda voor artikelen)
  • Discovery layers, zoals Primo, bieden klanten die graag langs boekenplanken snuffelen, een prima (en zelfs beter) digitaal alternatief. Open opstellingen kunnen véél kleiner.
  • Benut de bibliotheekruimte anders: “the environment of the library supports not its storage, but its use”. Integreer diensten die studenten ondersteunen bij hun studie, zoals talencentra, statistische hulp of schrijfcentra.

En hoe staat het in Leiden? Voor zover ik kan het kan bekijken liggen we heel behoorlijk op koers, maar hebben we ook nog wel wat lastige stormen te overwinnen.